Cambria Sports Culture CICEnglish
Pêl-droed Cymru: clybiau, meysydd a chofnodion

Timau cenedlaethol Cymru

Chwaraeodd Cymru eu gêm ryngwladol gyntaf yn 1876, a dim ond yr Alban a Lloegr sydd wedi bod wrthi’n hirach. Mae’r dynion wedi bod yng Nghwpan y Byd 1958 a 2022 ac Ewro 2016 a 2020, gan gyrraedd y rownd gynderfynol yn 2016. Cyrhaeddodd y menywod eu twrnamaint cyntaf, Ewro 2025, yn y Swistir.

Drafft yw'r testun Cymraeg hwn. Bydd cyfieithydd yn ei wirio cyn i'r wefan fynd yn fyw.

Blwyddyn wrth flwyddyn

  1. 1876Y gêm ryngwladol gyntaf, colli 4–0 i’r Alban yn Glasgow.
  2. 1881Y fuddugoliaeth gyntaf, 1–0 yn erbyn Lloegr yn Blackburn.
  3. 1958Rownd yr wyth olaf Cwpan y Byd yn Sweden. Curo Hwngari mewn gêm ail gyfle, wedyn colli 1–0 i Brasil a Pelé 17 oed. Collodd John Charles y gêm wedi’i anafu.
  4. 1976Ar frig eu grŵp rhagbrofol Ewro, wedyn colli i Iwgoslafia dros ddau gymal yn rownd yr wyth olaf.
  5. 1980Curo Lloegr 4–1 ar y Cae Ras yng ngêm gyntaf Mike England fel rheolwr.
  6. 2016Rownd gynderfynol yr Ewros yn Ffrainc, ar ôl curo Gwlad Belg 3–1 yn rownd yr wyth olaf. Colli i Bortiwgal.
  7. 2021Rownd yr 16 olaf yn Ewro 2020.
  8. 2022Curo Wcráin 1–0 yn rownd derfynol y gemau ail gyfle i gyrraedd Cwpan y Byd am y tro cyntaf ers 64 mlynedd. Allan yn y grŵp yn Qatar.
  9. 2025Curo Gogledd Macedonia 7–1 yng Nghaerdydd i orffen yn ail yn eu grŵp Cwpan y Byd. Sgoriodd Harry Wilson hatric.
  10. 2025Y menywod yn chwarae yn eu twrnamaint mawr cyntaf, Ewro 2025 yn y Swistir, ar ôl curo Gweriniaeth Iwerddon mewn gemau ail gyfle. Jess Fishlock yn sgorio yn erbyn Ffrainc, ond allan yn y grŵp.
  11. 2026Colli rownd gynderfynol gemau ail gyfle Cwpan y Byd i Bosnia a Herzegovina ar giciau o’r smotyn yng Nghaerdydd.

Rhai o’r dynion

ChwaraewrCapiauGoliau
Billy Meredith
Enillodd gapiau o 1895 hyd 1920, ac roedd yn dal i gael ei ddewis yn 45 oed.
4811
John Charles
Cap cyntaf yn 18 oed. Y chwaraewr gorau yn y tîm a gyrhaeddodd rownd yr wyth olaf yn 1958, cyn colli’r gêm yn erbyn Brasil wedi’i anafu.
3815
Ivor Allchurch
Prif sgoriwr Cymru yng Nghwpan y Byd 1958, gyda dwy gôl.
6823
Trevor Ford
Mwy na gôl bob yn ail gêm, pan nad oedd Cymru’n chwarae mwy na rhyw bedair gêm y flwyddyn.
3823
Ian Rush
Prif sgoriwr Cymru nes i Gareth Bale ei basio ym mis Mawrth 2018.
7328
Gareth Bale
Deiliad y record am gapiau ac am goliau. Sgoriodd ym mhob un o’r tair gêm grŵp yn Ewro 2016.
11141
Chris Gunter
Y dyn cyntaf i ennill 100 cap dros Gymru, yn erbyn Mecsico ym mis Mawrth 2021.
1090
Neville Southall
Daliodd golwr Everton record capiau Cymru am fwy nag ugain mlynedd.
920
Mark Hughes
Chwaraeodd o 1984 i 1999, wedyn rheoli Cymru o 1999 i 2004.
7216
Ryan Giggs
Chwaraeodd o 1991 i 2007. Rheolwr yn ddiweddarach, o 2018.
6412
Gary Speed
Chwaraewr canol cae o 1990 i 2004 a rheolwr o 2010 hyd ei farwolaeth yn 2011.
857
Ashley Williams
Amddiffynnwr canol o 2008 i 2019, drwy holl rediad Ewro 2016.
862
Aaron Ramsey
Chwaraeodd o 2008 i 2024, yn Ewro 2016, Ewro 2020 a Chwpan y Byd 2022.
8621
Wayne Hennessey
Y golwr â’r nifer fwyaf o gapiau, yn gyfartal â Gunter yn ail.
1090

Rheolwyr y dynion ers 1954

Cyn 1954 pwyllgor oedd yn dewis y tîm a’r capten oedd yn rheoli ar y diwrnod. Dydy rheolwyr dros dro ddim wedi’u cynnwys.

Walley Barnes1954–56
Jimmy Murphy1956–64
Dave Bowen1964–74
Mike Smith1974–79
Mike England1980–88
Terry Yorath1988–93
John Toshack1994
Mike Smith1994–95
Bobby Gould1995–99
Mark Hughes1999–2004
John Toshack2004–10
Gary Speed2010–11
Chris Coleman2012–17
Ryan Giggs2018–22
Rob Page2022–24
Craig Bellamy2024–

Tîm y menywod

Chwaraeodd menywod dros Gymru o 1973, ond chymerodd y Gymdeithas ddim gofal o’r tîm tan 1993, ar ôl i Laura McAllister, Karen Jones a Michele Adams fynd i weld ysgrifennydd y Gymdeithas, Alun Evans. Roedd y blynyddoedd cynnar yn galed. Roedd yr ymgyrch gyntaf am Bencampwriaeth Ewrop yn cynnwys dwy golled 12–0 i’r Almaen. Yn 2025 chwaraeon nhw mewn twrnamaint mawr am y tro cyntaf.

  1. 1973Y gêm gyntaf, yn erbyn Gweriniaeth Iwerddon ar Barc Stebonheath, Llanelli. Cymru’n colli 3–2.
  2. 1993Y Gymdeithas yn cymryd gofal o’r tîm. Y gêm swyddogol gyntaf ym mis Medi, yn erbyn Gwlad yr Iâ yn Afan Lido, colli 1–0. Pythefnos wedyn y gêm gystadleuol gyntaf, colled 3–2 i’r Swistir yng Nghwmbrân.
  3. 1994Colli 12–0 i’r Almaen ddwywaith mewn pum wythnos, yn Bielefeld ac yna yn Abertawe. Cymru’n colli pob un o’r chwe gêm yn y grŵp Ewro cyntaf hwnnw.
  4. 2017Jess Fishlock y chwaraewr cyntaf dros Gymru, dyn neu ddynes, i ennill 100 cap.
  5. 2022Cyrraedd rownd derfynol gemau ail gyfle Cwpan y Byd a cholli i’r Swistir mewn amser ychwanegol.
  6. 2024Curo Gweriniaeth Iwerddon 3–2 dros ddau gymal ym mis Rhagfyr i gyrraedd Ewro 2025.
  7. 2025Y twrnamaint mawr cyntaf, yn y Swistir. Colli 3–0 i’r Iseldiroedd, 4–1 i Ffrainc a 6–1 i Loegr. Fishlock yn sgorio’r gôl gyntaf, yn erbyn Ffrainc, a Hannah Cain yr ail.
  8. 2025Fishlock yn chwarae ei gêm olaf dros Gymru ym mis Hydref, colled 2–1 yn erbyn Awstralia yng Nghaerdydd. Mae’n gorffen gyda 166 cap a 48 gôl.

Rhai o’r chwaraewyr

Jess Fishlock Canol cae, cap cyntaf 2006
Record capiau a goliau Cymru: 166 a 48. Y gyntaf i 100 cap, yn 2017, a’r gyntaf i 150, yn 2024.
Sophie Ingle Canol cae
Capten am naw mlynedd nes iddi gamu’n ôl ym mis Ebrill 2024.
Angharad James Canol cae
Capten ers mis Hydref 2024, a’r fenyw gyntaf i fod yn gapten ar Gymru mewn twrnamaint mawr.
Jayne Ludlow Canol cae, wedyn rheolwr
Capten Cymru fel chwaraewr a rheolwr y tîm o 2014 i 2021.
Laura McAllister Amddiffynnwr, ymgyrchydd
Enillodd 24 cap a bu’n gapten ar Gymru. Un o’r tair chwaraewr a gafodd y Gymdeithas i gymryd y tîm yn 1993. Etholwyd i bwyllgor gwaith UEFA yn 2023 a hi oedd y fenyw gyntaf yn is-lywydd.

Rheolwyr y menywod

O 2007 ymlaen mae’r dyddiadau’n sicr. Daw’r rhai cynharach o un rhestr a gallen nhw fod flwyddyn allan.

Sue Lopez1995–96
Roy Thomas1996–2000
Sian Williams2000–03
Andy Beattie2003–07
Adrian Tucker2007–10
Jarmo Matikainen2010–14
Jayne Ludlow2014–21
Gemma Grainger2021–24
Rhian Wilkinson2024–